5. Elke gemeente is anders

Elke gemeente is anders. Maar moet de gemeentelijke informatievoorziening dat ook zijn?

Nederland telt 342 gemeenten. Wie, net als ik, veel van deze gemeenten voor zijn werk heeft bezocht, weet dat elke gemeente haar eigen karakter, sfeer en identiteit heeft. Een gemeente met een landelijk en dorps karakter staat voor andere opgaven dan een stedelijke gemeente met een hoge bevolkingsdichtheid. Zo vraagt een gemeente met veel historische kernen om een andere aanpak dan een jonge groeigemeente die volop nieuwe wijken en voorzieningen ontwikkelt.

Iedere gemeente heeft haar eigen geschiedenis, bestuurlijke ambities, financiële situatie, organisatie en maatschappelijke en fysieke opgaven. De ene gemeente staat voor de opgave om duizenden nieuwe woningen te bouwen, terwijl een andere gemeente juist zoekt naar manieren om voorzieningen in kleinere kernen in stand te houden. Waar de ene gemeente groeit, krijgt een andere te maken met vergrijzing, krimp of een veranderende samenstelling van de bevolking.

Dat gemeenten verschillen, lijkt vanzelfsprekend. Maar tijdens mijn bezoeken aan gemeenten ben ik me steeds meer gaan afvragen of we die verschillen ook moeten terugzien in de manier waarop we onze informatievoorziening organiseren.

Binnen wettelijke, bestuurlijke en landelijke beleidskaders maken gemeenten hun eigen keuzes. Dat gaat bijvoorbeeld over de manier waarop inwoners digitaal zaken kunnen regelen en over de inrichting van applicaties, data en informatiebeheer.

Tegelijkertijd is er ook veel dat gemeenten met elkaar gemeen hebben. Zij voeren voor een belangrijk deel vergelijkbare wettelijke taken uit, werken met veelal vergelijkbare processen en informatiebehoeften en leveren vergelijkbare producten en diensten aan inwoners, bedrijven en organisaties.

Dat roept voor mij een interessante vraag op: Is het eigenlijk logisch dat iedere gemeente een belangrijk deel van haar informatievoorziening afzonderlijk organiseert?

In de gemeentelijke informatievoorziening maken we steeds vaker gebruik van gezamenlijke informatiemodellen, standaarden en landelijke en gemeentelijke architectuurprincipes. We verbinden systemen en gegevens steeds beter. De volgende vraag is echter hoe we gezamenlijk betekenis geven aan de informatie die daaruit ontstaat.

De Informatieomslag – ‘Geef betekenis aan de mens en zijn omgeving’

Zoals je in mijn vorige blog hebt kunnen lezen, zijn we al begonnen aan deze omslag van het verbinden van systemen en gegevens naar het verbinden van informatie. Mijn zoektocht richt zich daarom op de vraag of we daarin nog een stap verder kunnen gaan.

Kunnen we ons voorstellen dat we voor eenzelfde product of dienst niet langer afzonderlijke gemeentelijke oplossingen ontwikkelen, maar één gezamenlijke applicatie die door meerdere of misschien zelfs alle gemeenten kan worden gebruikt?

Dat betekent niet dat alle gemeenten hetzelfde proces of dezelfde dienstverlening moeten hanteren. De gezamenlijke applicatie zou juist ruimte moeten bieden voor lokale verschillen, terwijl de onderdelen die daadwerkelijk hetzelfde zijn niet steeds opnieuw hoeven te worden ontwikkeld.

Daarbij gaat het niet alleen om technische interoperabiliteit. Om informatievoorziening gezamenlijk te kunnen organiseren, zijn ook juridische, semantische en organisatorische verbindingen nodig. De vraag is daarmee niet alleen hoe we systemen en gegevens verbinden, maar vooral hoe we informatie in de juiste context betekenis kunnen geven.

Dat brengt mij bij mijn onderzoeksvraag: Kunnen we de omslag maken van het verbinden van systemen en gegevens naar het verbinden van informatie, zodat we kunnen begrijpen wat er in een concrete situatie aan de hand is?