7. De burger centraal
Van gegevens naar betekenis. Stap voor stap naar een informatievoorziening die uitgaat van de mens en zijn leefomgeving?
In mijn onderzoek naar ‘De Informatieomslag’ heb ik gekeken hoe de overheid haar visie op digitale informatievoorziening en dienstverlening aan burgers en ondernemers vormgeeft. Drie recente publicaties uit 2025 en 2026 kwam ik hierbij tegen: de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), de Meerjarenvisie Digitale Overheid 2030 en de Overheidsbrede visie op proactieve dienstverlening.
De NDS is in 2025 opgesteld door het Rijk, samen met provincies, gemeenten, waterschappen en publieke dienstverleners. Een belangrijk uitgangspunt is dat overheden meer gezamenlijk optrekken en burgers en ondernemers centraal stellen. In de strategie staat:
“We praten als overheid al zo’n 25 jaar over dezelfde doelen, zoals het centraal stellen van burgers en ondernemers bij dienstverlening, toegankelijkheid en het verbeteren van onze gegevensuitwisseling. Op deze opgaven is te weinig voortgang geboekt, omdat ze tot nu toe grotendeels individueel zijn aangepakt door overheidsorganisaties.“1
Dit vind ik een eerlijke constatering. Het laat zien dat de overheid er onvoldoende in is geslaagd ambities om te zetten in concrete resultaten.
De Meerjarenvisie Digitale Overheid 2030 sluit hierbij aan. De ambitie is een verbonden, wendbare en dienstbare digitale overheid. Daarvoor moeten overheden beter samenwerken en gegevens, kennis, standaarden en technologie delen. Ook wil de overheid de digitale veiligheid versterken, minder afhankelijk worden van grote buitenlandse technologiebedrijven en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie (AI), verantwoord inzetten.2
Een veilige en toegankelijke digitale overheid vraagt echter om meer dan technische vernieuwing. Privacy, rechtsbescherming en gelijke toegang moeten gewaarborgd blijven. Gegevensuitwisseling moet niet alleen technisch mogelijk zijn, maar ook juridisch zijn toegestaan en passen bij het doel waarvoor gegevens worden gebruikt.
Met name deze twee passages spreken mij aan:
“Interbestuurlijke samenwerking op het gebied van ICT- infrastructuur biedt aanzienlijke voordelen voor overheden op verschillende bestuurslagen. Door gezamenlijk te werken aan gemeentelijke belastingen, burgerzaken en geo-informatievoorzieningen kunnen 342 gemeentes efficiënter opereren. Dit geldt ook voor provincies, waterschappen en veiligheidsregio’s.”
en
“Semantische verrijking is daarmee een belangrijke randvoorwaarde voor de ontwikkeling van allerlei vormen van betrouwbare ‘legal tech’, door de overheid zelf en door de private sector.”
Vanuit mijn huidige werkgebied Belastingen en Geo-informatievoorziening en mijn onderzoek ‘De Informatieomslag’ zie ik veel aanknopingspunten. Gegevens, zowel administratief als ruimtelijk, uitwisselen betekent immers niet automatisch dat ze overal hetzelfde worden begrepen. Wanneer overheden begrippen verschillend interpreteren, kan informatie haar betekenis verliezen.
Daarom vind ik semantische samenhang essentieel. Door gegevens in hun context te plaatsen en betekenisvolle verbanden te leggen tussen mensen, locaties, objecten en gebeurtenissen, kan de informatievoorziening beter aansluiten op de werkelijkheid waarin mensen leven.
De derde publicatie, de overheidsbrede visie op proactieve dienstverlening, richt zich op eenvoudigere en toegankelijkere dienstverlening die beter aansluit bij de leefwereld van mensen.3 De overheid wil zelf initiatief nemen om burgers en ondernemers te informeren over regelingen en voorzieningen waarvoor zij mogelijk in aanmerking komen. Hierdoor hoeven mensen minder zelf uit te zoeken en lopen zij minder risico ondersteuning mis te lopen doordat regels ingewikkeld zijn of informatie verspreid staat over verschillende organisaties.
Dit vraagt om betere samenwerking, zorgvuldige gegevensuitwisseling en medewerkers die weten wat binnen de wet- en regelgeving mogelijk is. Tegelijkertijd moeten privacy, transparantie, keuzevrijheid en rechtsbescherming gewaarborgd blijven. Ook mensen die minder digitaal vaardig zijn, moeten passende ondersteuning en alternatieve contactmogelijkheden krijgen.
Wanneer ik deze ontwikkelingen naast elkaar leg, zie ik een beweging naar meer samenhang tussen overheidsorganisaties, betekenisvolle gegevens en dienstverlening. Voor ‘De Informatieomslag’ ligt hier een belangrijke verbinding. Een informatievoorziening die uitgaat van de mens en zijn omgeving vraagt niet alleen om beschikbare en uitwisselbare gegevens, maar vooral om gegevens die in hun context worden begrepen en zorgvuldig worden gebruikt.
Komt er dan toch een Nederlandse informatievoorziening die uitgaat van de mens, de openbare ruimte en de werkelijkheid waarin mensen leven?
We gaan het zien.
Voetnoten
- Rijksoverheid, Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), 2025. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/2025/07/04/nederlandse-digitaliseringsstrategie
- Rijksoverheid, Meerjarenvisie Digitale Overheid 2030, 2025. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/2025/07/01/meerjarenvisie-digitale-overheid-2030
- Digitale Overheid, Overheidsbrede visie op proactieve dienstverlening (december 2025) https://www.digitaleoverheid.nl/document/visie-proactieve-dienstverlening/